Parochie De Vier Evangelisten Amsterdam 
 
 
 

Op weg naar Jeruzalem, de bruid van de Heer

Viering: 27e zondag door het jaar

Lezingen:

  • Genesis 2, 18-24
  • Marcus 10, 2-16

Geschreven door: Pastor Colm Dekker

Ik moet u eerlijk zeggen dat ik - en veel van mijn collega's met mij - niet zo blij zijn als we moeten preken over deze lezingen. Voor je het weet, kwets je er ongewild mensen mee of je versterkt de stereotiepen en vooroordelen: 'De Bijbel of minstens de kerk veroordeelt gescheiden mensen en stelt vrouwen achter.' En al wil je dit niet: de meeste mensen die gescheiden zijn, zijn hier niet trots op. Het doet pijn en verdriet als je ooit samen vol hoop aan een relatie bent begonnen en op enig moment moet erkennen dat de onderlinge liefde niet meer genoeg is om samen verder te kunnen. Misschien is er zelfs wel een schuldgevoel over het mislukken en wil je er niet meer aan denken. Dan kunnen de lezingen van vandaag al pijn doen, en is het nog maar de vraag of je door die pijn heen de echte boodschap nog kunt verstaan.

Tegelijkertijd zijn de meesten van ons hopelijk wel zover dat we niet (langer) geloven dat God een strenge boeman is die ons op fouten wil betrappen, maar horen we ook uit de mond en uit de daden van Jezus dat God ons allen liefheeft, ons geluk wil, en als er dan iets misgaat in ons leven en in onze omgang met elkaar, dan mogen we bij God en Jezus op clementie rekenen, waar nodig op vergeving, en op hulp om zo snel mogelijk weer op de been te komen.

De vraag in mijn voorbereiding is dan ook geweest: Wat is de echte boodschap die deze lezingen ons vandaag willen zeggen?

De link tussen de twee lezingen is duidelijk. Jezus krijgt van een paar Farizeeën een vraag over de mogelijkheid voor een man om zijn vrouw met een scheidingsbrief weg te sturen, en Jezus gaat dan terug naar het boek Genesis waar de verhouding tussen man en vrouw voor het eerst en principieel wordt geschetst. Dat is de reden waarom we in de eerste lezing die tekst die Jezus citeerde, eerst uitgebreid hoorden.

Blijft de vraag waarom we vandaag opeens zomaar in een verhaal over het huwelijk komen. Vorige week was er niets wat dit thema inleidde en volgende week gaat het er ook niet over. Is het dan maar een losse flodder? Nee, dat is het niet en dit te zien, helpt ook om de grote lijn te zien van de Bijbel, en ook om het thema van vandaag te verstaan als een hoopvolle boodschap voor alle mensen, vrouwen en mannen, gehuwden, 'alleengaanden' en gescheidenen, weduwen en weduwnaars.

De grote lijn in het evangelie van Marcus wordt duidelijk in de eerste zin van hoofdstuk 10: Jezus gaat op weg naar Jeruzalem. Jeruzalem is in de Bijbel dé plek die symbool staat voor de liefde en trouw van God voor zijn volk. God is de bruidegom en zijn volk, Israël, wij allen zijn de bruid. In een parallelle vergelijking: Jezus, de Mensenzoon, de Messias is bruidegom, Jeruzalem de bruid.

Als we het hebben over de grote lijn van de Bijbel, dan is het goed om te zien dat de verhalen geen journalistieke verslagen zijn, het evangelie niet en Genesis niet. Er heeft niemand met een aantekenboekje naast gestaan of met een filmploeg, die ons zegt: Eerst gebeurde dit, en toen dat en daarna, vervolgens dit en ten slotte dat, en daarmee hebt u nu een verslag hoe het gebeurd is alsof u er zelf bij was. Nee, vanuit de ervaringen van mensen van toen vertellen Marcus én de schrijver van Genesis in hun zorgvuldig gecomponeerde verhaal hoe God er is voor ons mensen, en hoe wij er mogen zijn voor elkaar, ieder zoals we zijn, vrouw, man, kind, gehuwd of gescheiden.

Dáárom komt Jezus op weg naar zijn bruid Jeruzalem mensen tegen die over het huwelijk beginnen, omdat Marcus ons zo in het leven van Jezus kan vertellen hoe God het goede voor iedereen wil. Zo komen er nu een paar Farizeeën met een vraag over het huwelijk, een strijdpunt in die dagen, gesteld vanuit een eenzijdig mannelijk perspectief, of een man zijn vrouw mag verstoten. De eerste wedervraag in deze Joodse discussie tussen Jezus en de Farizeeën is wat de Schrift zegt. De Schrift, de Tora is immers het geschenk dat God aan Mozes heeft gegeven waarin de richtlijnen te vinden zijn voor het goede leven voor het volk van Israël. Die eerste vijf boeken van de Joodse Bijbel worden daarom wel de Wet van Mozes genoemd. De Farizeeën citeren uit het boek Deuteronomium dat verstoten mag als de vrouw een brief krijgt. Het citaat is correct, maar Jezus wil de context van dit ene citaat in de grote lijn van de Bijbel zien. Deuteronomium zegt het een man in bepaalde omstandigheden is toegestaan haar weg te sturen maar het doel van de brief is niet om het de man gemakkelijk te maken, maar juist om te zorgen dat de vrouw in die dagen niet geheel rechteloos is, maar dat zij daarmee weer vrij is om een nieuwe positie in haar familie en samenleving te krijgen. Dat bedoelt Jezus als hij zegt: 'Om de hardheid van uw hart is deze bepaling gegeven.' Toch neemt Jezus daar geen genoegen mee: hij wil naar het principiële niveau, naar de beginselen, naar het prachtige verhaal van Genesis dat - zorgvuldig gecomponeerd! - laat zien hoe mensen, man en vrouw ten diepste met en naast en elkaar bedoeld zijn om te leven.

U weet wellicht dat Genesis twee verhalen vertelt over de schepping van de mens. In de eerste bekendste versie met de zeven dagen schept God de mens in één keer als mannelijk en vrouwelijk, en in de tweede versie boetseert God eerst de mens - niet de man maar Adam, dat betekent mens! - en die mens is de kroon van heel de schepping en die mens die ordent heel de schepping door alles een naam te geven: jij bent een leeuw, jij een meeuw, en jij een leeuwin en jij 'meeuwin'. God die zag dat alles goed was, en zelfs zeer goed, ziet nu dat het niet goed is: de mens is eenzaam. En dus brengt God de mens in een diepe slaap en vormt uit de rib, uit de zij van de mens een medemens, een tegenover, niet uit het hoofd omdat geen kan denken: 'Ik heb jou bedacht' of 'Ik mag over jou heersen', niet uit de voeten opdat geen van tweeën kan denken: 'Ik sta boven jou' of 'Jij staat boven mij', maar een gelijke, uit de zij van de mens, dichtbij het hart van de mens.
Zo creëert God een vrouw (die wordt als eerste genoemd!), een hulp en tegenover voor de man. Voor alle helderheid: een 'hulp' is in de Bijbel geen 'hulp in de huishouding' zoals in de film 'The help' het geval was met zwarte vrouwen in de Verenigde Staten die wel mochten helpen in huis en met de kinderen, maar zelf niet echt als mensen werden gezien. Nee, in de Schrift geldt: Mijn hulp is de HEER, mijn schild, mijn beschermer, partner van de mens. Zo, zegt Jezus, heeft God de mens bedoeld: als partners die elkaar nodig hebben en aanvullen.

Dat geldt principieel voor ieder van ons als gelijkwaardige mensen: vrouw, man, hoe dan ook. Meteen na de vraag of een man zijn vrouw mag wegsturen, sturen Jezus' leerlingen kinderen weg. Jezus wordt boos en zegt dat wie hen wegstuurt, niets van Gods bedoelingen met ons mensen snapt. Wie de medemens niet als concurrent voor de macht ziet, maar onbevangen in het leven staat, vol vertrouwen voor de dag van morgen, wie durft te genieten en met anderen wil spelen, die is rijp voor Gods koninkrijk, waar God koning is in zijn stad, zijn bruid Jeruzalem. Daarom raakt Jezus de kinderen aan, hen zegenend voor het leven dat hen toelacht. Jezus gaat op weg naar Jeruzalem, de plaats waar hij door medemensen ter dood gebracht wordt opdat wij mensen, vrouwen en mannen, mogen leren met elkaar te leven tot elkaars en Gods geluk.
Archief preken