Parochie De Vier Evangelisten Amsterdam 
 
 
 

Kerstnacht

Viering: Kerstnacht

Lezing:

  • Kerstnacht

Geschreven door: Pater Paul Begheyn SJ

Drie dagen geleden zou de berg van de Pic de Bugarach in Zuid-Frankrijk opensplijten tijdens de ondergang van de wereld. Een UFO zou er plaats bieden aan vijfduizend gelukkigen. Een bewoner had zijn huis verhuurd voor 1500 Euro per nacht, en op de camping kon voor 400 Euro een tent neergezet worden. De vernietiging van de wereld werd ook op andere plaatsen in de wereld afgewacht. Hoe komt het toch dat er steeds weer mensen zijn die zich door zulke visioenen bang laten maken? En het zijn steeds weer oplichters die aan hen verdienen.
Niet de voorspelde vernietiging van de wereld moet ons bezig houden, maar de werkelijke vernietiging van mensenlevens, zoals op de lagere school in Newtown, waar twintig kinderen en hun zes juffen werden vermoord door een dolgedraaide jongen. Wie verdient eraan? De wapenindustrie en politici die de Amerikaanse grondwet misbruiken. Profiteurs verkopen nu kogelvrije schooltassen. Levens werden ook vernietigd toen twee pubers in Nederland een eind aan hun leven maakten wegens pesterij. Andere pubers trapten een grensrechter dood. Welke kansen krijgen kleine of grote kinderen in onze maatschappij? En welke kans krijgen de bewoners van Bethlehem vandaag? Zojuist ontving ik een kerstwens, met daarop een foto van de betonnen muur die het stadje al enkele jaren in tweeën splijt.
Hoe is het mogelijk om tegen de achtergrond van deze gruwelijke realiteit opnieuw kerstmis te vieren? Ach, zeggen sommigen, de geboorte van Jezus is niet meer dan een mythe, en vergelijkbaar met wat er in het oude Egypte werd verteld over de farao&s, die godenzonen werden genoemd, omdat ze iets bijzonders konden. Maar elke schrijver speelt leentjebuur, en de vier evangelisten niet minder, ook wanneer zij de geboorte van Jezus willen doorvertellen. Daarmee is dat verhaal nog geen mythe. Jezus werd geboren in onze geschiedenis, en wordt tot op de dag van vandaag geboren in ons midden.
Over de eerste kerstnacht weten we weinig met zekerheid. Alleen Matteüs en Lukas schrijven erover, in twee flink uiteenlopende verhalen, waarin ze hun eigen publiek voor ogen hebben en hun eigen theologie willen uitdragen. Markus zwijgt erover, en Joannes schrijft een symbolische tekst: &In den beginne was het Woord&. Lukas, aan wie we vannacht het woord geven, leidt ons als het ware rond door een schilderijententoonstelling, met taferelen die om aandacht vragen: het bejaarde kinderloze echtpaar Zacharias en Elisabeth, de bejaarde tempelbezoekers Simeon en Anna, en dat meest onbeduidende meisje Maria in het meest onbeduidende plaatsje in het meest onbeduidende land binnen het Romeinse Rijk. Lukas plaatst hen tegenover de machthebbers in dat Rijk: keizer Augustus, Herodes en landvoogd Quirinius. Een groter contrast is welhaast niet mogelijk. Een oud Nederlands kerstlied brengt die contrasten prachtig onder woorden: &Ziet, die &t woord is, zonder spreken, / ziet, die vorst is, zonder pracht, / ziet, die &t al is, in gebreken, / ziet, die &t licht is, in de nacht.&
Ignatius van Loyola nodigt ons uit om zelf deel te worden van dat kerstgebeuren: &Zie Maria en Jozef en het dienstmeisje en ook het pasgeboren kind Jezus. Ik maak me tot knechtje, onbeduidend en onwaardig, en ik kijk ze aan, aanschouw ze en dien ze waar het nodig is, alsof ik erbij was, met alle achting en eerbied waartoe ik in staat ben. [Geestelijke Oefeningen nr.114]& Het is goed om je fantasie te gebruiken om iets te begrijpen van het mysterie van God. Dat hebben velen voor ons gedaan, zoals Sint Franciscus, die bedacht dat de os en de ezel uit de profetie van Jesaja (1,3), heel goed pasten in de kerststal: &Een os kent zijn meester, een ezel weet wie hem voer geeft, maar Israël kent mij niet, mijn volk wil niets van mij weten.&
De geboorte van Jezus is geen zoete idylle, maar harde realiteit, in die zin dat God zich als een kwetsbare baby in onze handen legt. Als wij God niet beschutten en helpen om op te groeien in onze wereld, is hij in levensgevaar, zoals de kinderen in Newtown.
Maar wat kunnen wij dan doen in deze vaak zo hardhandige wereld? Veel, en zeker als je je fantasie gebruikt. Tien dagen geleden schreef Hanneke mij: &Mijn verantwoordelijkheid ten aanzien van de geloofsgemeenschap beperkt zich tot het tweemaal per jaar maken van een transparant op mijn raam, een soort glas-in-loodraam van gekleurd doorschijnend papier. Met Advent en voor Pasen. Voor de Advent had ik een tekst gekozen van Sint Jan van het Kruis: &Het donker is mij licht genoeg&. Wel vat ik die gemeenschap wat ruimer op dan alleen de parochie waartoe ik behoor. Duizenden mensen lopen langs mijn raam, van wie er zeker honderd een gesprek met mij beginnen, op straat, of via het open raam. Dat levert vaak schitterende verhalen en discussies op.&
Of je kunt doen zoals de Duitse romanschrijver Martin Walser bekende: &Ik geloof niet, maar ik kniel.&
Zalig Kerstmis.
Archief preken