Parochie De Vier Evangelisten Amsterdam 
 
 
 

Een uitnodiging om serieus over na te denken

Viering: 4e zondag door het jaar

Lezingen:

  • Jeremia 1, 4-5.17-19
  • Lucas 4, 21-30

Geschreven door: Pastor Colm Dekker

Ik heb heel lang geworsteld met het evangelie van vandaag, eigenlijk al jaren. Niet de inwoners van Nazaret, maar Jezus maakte mij kwaad. Zij waren heel enthousiast over hem, zo lezen we: 'Ze betuigden Hem allemaal hun bijval en verbaasden zich over de woorden van genade die uit zijn mond vloeiden en zeiden: "Dat is toch de zoon van Jozef?" ', en als reactie op die positieve verbazing van zijn eigen stadsgenoten strijkt Jezus ze doelbewust tegen de haren in met als resultaat dat ze boos op hem worden, dat hun enthousiasme omslaat in woede en ze meteen van hem af willen.
Ik snapte er helemaal niks van. Waarom doet Jezus dit?
Dan heb je een groep goedwillende, positieve en zelfs enthousiaste mensen en dan verwacht je dat de volgende stap zou zijn om deze mensen zover te krijgen dat ze actief mee gaan doen met het goede werk van Jezus, maar in plaats daarvan jaagt Jezus ze zo snel mogelijk tegen zich in het harnas.

Het is alsof ik u vertel dat we met de parochie een mooi feest willen organiseren en dat u daar enthousiast voor wordt en ik dus nu een oproep zou kunnen doen om te vragen wie er volgende week wil komen helpen met de voorbereidingen, maar in plaats daarvan zeg ik: 'Ach nee, jullie roepen nu wel dat je het leuk vindt, maar als het puntje bij paaltje komt, dan laten jullie het toch afweten. Nee, aan jullie heb ik helemaal niks.' Ik kan me voorstellen dat u daar terecht heel boos van zou worden, omdat ik u daar geen recht mee doe, u niet eens een eerlijke kans geef om u in te zetten, omdat het een motie van wantrouwen is, een echte belemmering om ooit nog iets samen te doen, en ik kan me zelfs voorstellen dat u dan denkt: Eerst ons lekker maken, en als we dan enthousiast reageren, dan terugtrekken en ons uitschelden. Laat heel dat stomme feest dan ook maar zitten. Begin er dan niet over!

Waarom doet Jezus dit nu? Zoals gezegd: ik snapte er niks van en raakte er door geïrriteerd.
Natuurlijk ken ik ook de uitleg die zegt: Als de inwoners van Nazaret zeggen: 'Dat is toch de zoon van Jozef?', dan bedoelen ze eigenlijk: Maak ons niks wijs, we kennen hem toch. Wat verbeeldt hij zich wel! Hij stelt heus niks voor, hoor. En omdat de mensen dus juist geen vertrouwen hebben in Jezus, in hem niks meer willen zien dan het kind dat zij in hun midden hebben zien opgroeien, daarom zou Jezus juist in zijn eigen stad Nazaret niets kunnen doen van wat hij elders wel deed. En hoewel dat mechanisme zeker dodelijk is voor elke vernieuwing, en hoewel het inderdaad in het evangelie zo is dat het geloof voorwaarde is voor genezing, en Jezus zelf ook vaker tegen mensen zal zeggen dat juist hun vertrouwen redding heeft gebracht, toch bevredigt deze uitleg mij niet; en ook de uitleg dat Jezus door hun uiterlijke enthousiasme heen keek en zag wat ze echt dachten, vind ik maar niks, want in beide gevallen blijft de vraag nog steeds waarom Jezus ze dan moedwillig die kant van de afwijzing op moet sturen in plaats van de positieve aanzetten te benutten om ze mee te nemen de goede kant op.

Ik zal u nu proberen te laten zien waarom dit verhaal mij uiteindelijk wel volledig overtuigt.
Ook Matteüs en Marcus vertellen dit verhaal over Jezus' optreden in de synagoge van Nazaret, maar dan is Jezus al een tijd op weg met inmiddels een groep leerlingen, en komt hij aan in Nazaret om daar dezelfde boodschap te verkondigen als hij overal deed. Te midden van zijn eigen stadsgenoten die hem van jongs af aan hebben zien opgroeien, ontmoet hij dan als jongeman van dertig tot volle bloei gekomen, niets dan tegenstand. Lucas vertelt het verhaal op zijn geheel eigen manier. Het gaat hem er niet om alles in de juiste chronologische volgorde te vertellen. Nee, Lucas heeft twee boeken geschreven: dit evangelie en de Handelingen van de apostelen, en uiteindelijk wil hij aan zijn lezers laten zien hoe Gods heilige Geest in Jezus heeft gewerkt én ook in de tijd na Jezus is diezelfde heilige Geest van God in naam van Jezus werkzaam in de kerkgemeenschap die dan is ontstaan en die het werk van Jezus nog veel groter voortzet. Voor al deze mensen die Jezus willen navolgen, vertelt Lucas nog eens het hele verhaal: om ons allen die zijn verhalen horen, te helpen om zelf met het verhaal van Jezus op weg te gaan. Maar Lucas weet maar al te goed dat veel mensen enthousiast kunnen worden van Jezus ... voor eventjes, voor zolang het een mooi verhaal is, voor zolang het in ons straatje past en niets kost. En Lucas weet ook hoe de inwoners van die andere stad, Jeruzalem, die stad waar het in zijn evangelie echt om draait, waar Jezus naar toe móét, hoe die inwoners de ene dag riepen: 'Hosanna', en de volgende dag: 'Kruisig hem.'

Het gaat er dus om dat wie naar dit verhaal van Lucas wil luisteren en enthousiast wordt van Jezus, weet waar die aan begint, want laten we eerlijk zijn: het is geen uitnodiging voor een parochiefeest, maar om ons met Jezus in te zetten voor Gods koninkrijk. De boodschap die Jezus in de synagoge van Nazaret uit de boekrol van Jesaja had voorgelezen, was er een van gerechtigheid! Jezus wil werk maken van een wereld waarin de boel radicaal op z&n kop komt te staan: de rijken zullen hun positie moeten afstaan, goedschiks of kwaadschiks, en niemand mag nog langer werkloos toekijken waar de ene mens de ander onrecht aandoet. Jezus gaat radicaal aan de kant van de armen staan, wil de gevangenen bevrijden, wil mensen ontslaan van hun schulden, en zo het licht laten stralen voor blinden en verblinden, wil vrijheid en bevrijding voor iedereen die hoe dan ook in de penarie en de verdrukking zit.

En wel: Vandaag! zegt Jezus. Het klinkt in de synagoge van Nazaret haast als een ultimatum: het is nu of nooit. Wie niet meedoet, staat aan de kant of keert zich misschien wel tegen hem, want hij wacht niet. Het is alsof ik naar mijn kinderen luister: 'Papa, wil je me hiermee helpen?' 'Ja, zo, ik kom er aan.' 'Papa, wanneer dan, duurt het nog lang?' En je weet dan: Als ik niet opschiet, dan mis ik de boot. Kans voorbij, als ik niet opschiet. Dan doe ik het zelf wel, dan ga ik wat anders doen, of ik vraag wel iemand anders. Jammer voor mij, jammer voor anderen, want het gaat om hier en nu, en zonder uitstel!

Uiteindelijk gaat het er dus niet om in welke volgorde het allemaal echt gebeurd is. Ook de tekenen van bevrijding die in Kafarnaüm hebben plaatsgevonden, worden door Lucas pas na dit verhaal verteld. Zoals Lucas ook op het eind schijnbaar een foutje maakt als hij zegt dat de inwoners van Nazaret Jezus de stad uitdrijven naar de rand van de berg, maar Nazaret ligt helemaal niet op een berg! Dat is geen vergissing van Lucas, maar laat ons verder kijken dan dit verhaal. Niet Nazaret, maar Jeruzalem is het perspectief van dit eerste boek: Jeruzalem, de stad van God, gebouwd op de Sionsberg. Daar moet Jezus heen, daar moet zijn verhaal zijn voltooiing vinden. Daar zal Jezus uiteindelijk midden tussen zijn tegenstanders heen gaan, zullen zij uiteindelijk geen vat op hem krijgen: al drijven ze hem naar de rand van de stad, naar Golgota waar hij de dood vindt, toch zal hij midden tussen door gaan als hij opstaat uit de dood.

Daarom worden wij in dit verhaal via de inwoners van Nazaret uitgenodigd om goed na te denken! Zijn wij bereid hier en nu Jezus te volgen en in ons eigen leven met hem mee te gaan, desnoods tot aan Golgota toe om ons in woord en daad in te zetten voor gerechtigheid en vrede, voor de bevrijding van al wie vastzitten in ellende en de macht van het kwaad?
Wacht niet te lang want dan mis je de boot, maar zeg ook niet te snel Ja, want er zijn er meer geweest die eerst enthousiast werden, om daarna teleurgesteld te raken en uiteindelijk meer tegen te werken dan mee te werken.
Archief preken