Parochie De Vier Evangelisten Amsterdam 
 
 
 

OVERWEGING OP MARIA LICHTMIS

Viering: Maria lichtmis

Lezing:

  • Lucas 2, 22-40

Geschreven door: Pater Paul Begeyn SJ

De moeders onder u, die vijftig jaar of langer geleden, een kind ter wereld brachten, zullen zich misschien nog wel de kerkgang van de moeder herinneren, een ritueel dat rond 1960 spoorloos verdween uit onze gelovige traditie. Ik herinner me hoe ik zo’n zestig jaar geleden met mijn moeder meeging naar onze parochiekerk na de geboorte van mijn jongste broer. Het speelde zich allemaal af in de schaars verlichte ruimte, in de omgang achter het hoofdaltaar. Mijn moeder had bij het binnenkomen van de kapelaan met toog en superplie een brandende kaars gekregen. Na het bidden van een psalm trokken we de kerk in, en knielde mijn moeder neer aan het zijaltaar. Daar bad de priester onder meer: 'Dat de vijand niets tegen haar zal vermogen, en dat de zoon der boosheid haar niet langer zal schaden.' Na nog een gebed en de besprenkeling met wijwater was de plechtigheid ten einde. 'Kindjeskermis' heette de kraamvisite daarna.

Jaren later sprak ik met mijn moeder nog eens over die kerkgang, die zij negen maal in haar leven maakte. Die komt er eigenlijk op neer dat een moeder gereinigd moet worden. Bij de geboorte heeft bloed gevloeid, waardoor zij zeven dagen onrein is (bij een meisje zelfs veertien dagen) [zie Leviticus 12]. Mijn moeder vond dit ritueel discriminerend voor vrouwen, zoals er wel meer is in de Bijbel dat vrouwen tweederangs maakt.

Welnu, dat is wat we vandaag gedenken: Maria gaat naar de tempel voor het ritueel van de reiniging, veertig dagen na de geboorte van haar zoon Jezus. Dit feest heette vroeger Maria Lichtmis, vanwege de kaarsen die daar gebrand werden en de lichtprocessie die gehouden werd. Sinds in 1969 het Romeins Missaal werd vernieuwd, is de titel van dit feest veranderd in 'Opdracht van de Heer in de tempel'. Daarmee komt het in het grotere geheel te staan van de drie feesten, die het mysterie van de Openbaring markeren. Op 6 januari vierden we op het feest van de Driekoningen de openbaring van de Heer als licht voor alle volken. Een week later vierden we de doop van Jezus, die door God wordt aangewezen als zijn zoon. En vandaag dus herdenken wij hoe Jezus trouw was aan de joodse wet, en herkend werd als Messias, of om het op zijn Grieks te zeggen, als Christus, als gezalfde.

Veertig dagen na kerstmis valt dit feest. Opnieuw zien we hoe getallen in de Bijbel belangrijk zijn. Ze worden niet zomaar gebruikt, maar verwijzen voor de goede verstaander naar belangrijke gebeurtenissen uit het verleden, die hun licht kunnen laten schijnen op het heden. Om enkele voorbeelden te noemen: veertig verwijst naar de veertig dagen van de zondvloed; naar de veertig jaar die het joodse volk in de woestijn moest doorbrengen als straf en genade; en naar de veertig dagen die Mozes doorbracht op de berg Sinai in de nabijheid van God.

Onze Amsterdamse schilder Rembrandt heeft de opdracht in de tempel meer dan eens uitgebeeld: als twintiger tweemaal (1627, 1631) en vlak vóór zijn dood (1669) nogmaals. Op ontroerende wijze brengt hij hulde aan twee zeer bejaarde mensen, Simeon en de 84-jarige profetes Hanna. Zij zijn beiden in staat gebleken om in die kleine baby een bevrijdend geschenk van God te zien. De woorden van Simeon vormen al eeuwen het avondgebed in abdijen en kloosters. Die klinken zó in een eigentijdse berijming:

Nu is het woord gezegd
waarmee, o Heer, uw knecht
wordt vrijgekocht in vrede,
mijn ogen zijn vervuld
van ’t heil dat Gij onthult
en dat Gij doet geschieden.

Gij hebt het opgericht
voor aller aangezicht,
een schouwspel voor de tijden,
een licht is opgegaan,
het zal de nacht verslaan
en Israël verblijden. [Tom Naastepad]

Van Simeon en Hanna kunnen we leren, dat je ook tot op hoge leeftijd iets te zeggen hebt. Opa’s en oma’s hebben vaak een diepgang, die ouders niet aandurven. Ze zijn in staat om verbinding te maken met de geschiedenis. Ze kunnen iets aanreiken uit hun traditie, dat kostbaar is: verhalen, herinneringen en gebruiken, die in de hedendaagse tijd verloren dreigen te gaan.
Ten slotte: hoe kunnen wij zelf vandaag, of we nu oud zijn of jong, het heil herkennen? Wat of wie brengt ons zegen en bevrijding? Hoe kunnen we vrede vinden op het eind van ons leven? Maar ook omgekeerd: hoe kunnen wij een zegen en bevrijding zijn voor anderen? Dat zijn de vragen die het feest van vandaag ons aanreikt. Amen.
Archief preken