Parochie De Vier Evangelisten Amsterdam 
 
 
 

Encycliek Paus Franciscus

Viering: 13e zondag door het jaar

Lezing:

  • Marcus 5, 21-43

Geschreven door: Pater Paul Begheyn SJ

'Als iemand van buitenaf naar onze planeet zou kijken, zou hij zich verbazen over ons gedrag, dat af en toe wel suïcidaal lijkt.' Dat is een van de opmerkelijke citaten uit de eerste encycliek van paus Franciscus, die tien dagen geleden verscheen. Het is een rondzendbrief bestemd voor alle katholieken, maar ook zinvol voor niet-katholieken en niet-gelovigen. De meeste encyclieken werden in het Latijn geschreven, maar enkele in een levende taal als de situatie urgent was, zoals Mit Brennender Sorge uit 1937, over de situatie in Hitler-Duitsland. De nieuwste encycliek heeft een Italiaanse titel en gaat over de milieuproblematiek die steeds ernstiger wordt. De paus opent met de woorden Laudato si’, het begin van het Zonnelied van Franciscus van Assisi. ‘Geprezen zijt Gij, God’. Daarin worden de schepping en de schepselen bezongen als zusters en broeders. Het is vergelijkbaar met het lied dat we al vaak hier gezongen hebben: Looft de Heer, al wat gemaakt is, prijst zijn naam’ (Gezangen voor Liturgie 491).
Samen met de ondertitel van de encycliek ‘De aarde is ons gemeenschappelijk huis’, weten we meteen waar we aan toe zijn. In zijn Zonnelied looft Franciscus niet alleen broeder zon en zuster maan, broeder wind en zuster water, broeder vuur en zuster aarde, maar ook hen die vergiffenis schenken door Gods liefde en ziekte en verdrukking dragen, en tenslotte onze zuster de lichamelijke dood, waaraan geen mens kan ontsnappen. Het is een loflied op de samenhang in de schepping en op de solidariteit van de mens met alles en iedereen. Solidariteit is gekoppeld aan verantwoordelijkheid. Wie chemisch afval dumpt in een natuurgebied, maakt zich schuldig aan onverantwoordelijk en crimineel gedrag. Wie zijn rug keert naar een vluchteling of een hulpeloze man of vrouw, doet hij alsof hij nooit gehoord heeft van Gods gebod: ‘Bemin uw naaste als u zelf’.
In liefst 191 bladzijden reflecteert paus Franciscus – die in een van de Nederlandse kranten een groene toog droeg – in zes hoofdstukken op allerlei facetten van de milieuproblematiek: ‘Wat gebeurt er met ons gemeenschappelijk huis; Het evangelie van de schepping; De menselijke wortels van de ecologische crisis; Integrale ecologie; Manieren om de problematiek te benaderen en tot handelen te komen; Ecologische opvoeding en spiritualiteit. Aan die zes hoofdstuktitels kunt u wel aflezen dat het hier niet gaat om een niemendalletje, maar om een stevig doortimmerd werkstuk, waaraan vele deskundigen van binnen en buiten onze Kerk hebben meegewerkt en meegedacht.
Al voordat de encycliek was verschenen, lieten conservatieve katholieken, met name in de Verenigde Staten, weten dat de Kerk zich niet met politiek moet bemoeien. Ondertussen houden ze steeds fellere pleidooien voor de doodstraf, en steunen ze de wapenindustrie. Niettemin is er wereldwijd een kentering zichtbaar, en groeit het aantal mannen en vrouwen dat verantwoordelijkheid wil dragen.
‘Er is een onafscheidelijke verbintenis tussen zorg voor de natuur, gerechtigheid voor de armen, betrokkenheid bij de samenleving, en innerlijke vrede’, schrijft de paus. En hij doet het voorstel om elke dag je geweten op deze punten te onderzoeken, en je telkens weer beter af te stemmen op wat God van je vraagt.
Aan het slot van al die pagina’s vat de paus zijn boodschap samen in twee gebeden. Met het eerste daarvan besluit ik mijn overweging van deze zondag.
Een gebed voor onze aarde

Almachtige God,
U bent aanwezig in heel de schepping
en in de kleinste van uw schepselen.
U omhelst met uw tederheid al wat bestaat.
Stort over ons uit de kracht van uw liefde,
opdat we het leven en de schoonheid mogen beschermen.
Vul ons met vrede, opdat we mogen leven
als broeders en zusters, zonder iemand kwaad te doen.
O God van de armen,
help ons om degenen te redden die verlaten en vergeten zijn op deze aarde,
en die zo kostbaar zijn in uw ogen.
Breng genezing in ons leven,
opdat wij de wereld mogen beschermen en niet uitbuiten,
dat we schoonheid mogen zaaien, en niet vervuiling en vernietiging.
Raak het hart aan
van hen die uit zijn op winst
ten koste van de armen en van de aarde.
Leer ons om de waarde van alles te ontdekken,
om vervuld te raken van bewondering en contemplatie,
om te erkennen dat we ten diepste verbonden zijn
met ieder schepsel
terwijl we op weg zijn naar uw oneindig licht.
Wij danken u dat u elke dag met ons bent.
Bemoedig ons in onze strijd
voor gerechtigheid, liefde en vrede.
Archief preken