Parochie De Vier Evangelisten Amsterdam 
 
 
 

Verslag bisschop synode 2015

Viering: 6e zondag van pasen

Lezingen:

  • Handelingen 15, 1-2 en 22-29
  • Johannes 14, 23-29

Geschreven door: Pater Paul Begheyn SJ

Bijna een maand geleden, op 8 april, heeft paus Franciscus eindelijk het document gepubliceerd, waar mensen in de hele wereld gespannen op zaten te wachten. In kerkelijke termen heet het een “apostolische exhortatio”, dat in gewoon Nederlands zoveel is als een woord van bemoediging. Dit document is het hoogtepunt van een proces, dat begon op 8 oktober 2015 met het bijeenroepen van een bijzondere bisschoppensynode, die in twee bijeenkomsten discussieerde over huwelijk en gezin in deze tijd. Misschien herinnert u zich nog wel dat er tijdens die twee bijeenkomsten aardig wat ruzie werd gemaakt tussen de linkervleugel en de rechtervleugel van de bisschoppen en kardinalen. Er werden verdachtmakingen rondgestrooid, en ook de paus zelf kwam onder vuur.
Het document van vorige maand draagt de titel Amoris Laetitia, wat betekent De vreugde van de liefde. Het telt 264 bladzijden, en bevat negen hoofdstukken met 325 paragrafen. U begrijpt natuurlijk wel, dat het onmogelijk is om die hele tekst samen te persen tot de lengte van een preek. Daarom zal ik aan u vertellen wat mijns inziens de belangrijkste onderdelen zijn. Gelukkig is het document geschreven in een opvallend eenvoudige taal. Voor wie had gehoopt dat de paus inhoudelijk totaal nieuwe dingen zou schrijven, zal teleurgesteld zijn, want hij blijft keurig binnen de kantlijnen van de traditie. Wat nieuw is is de benadering. Voor de katholieke kerk blijft het huwelijk een heilige en onontbindbare verbintenis tussen man en vrouw. Homo’s moeten met respect worden behandeld. Wat betreft de positie van de hertrouwd gescheidenen is er sprake van een voorzichtige opening. Deze groep moet deel blijven uitmaken van de gemeenschap. Ze zijn niet geëxcommuniceerd. Voor hun toelating tot de communie bestaat geen gemakkelijk recept; dit moet van geval tot geval bekeken worden. Een Nederlandse journalist vatte het standpunt van de paus aldus samen: ‘Hij omarmt de imperfecte gelovige’. Een andere journalist zette als kop boven zijn samenvatting: ‘De paus zegt: gooi geen stenen naar wie de regels schendt.’
Wat betreft het gezinsleven blijft bij de paus geen onderdeel onbesproken. Huiselijk geweld, armoede en het verbeteren van de huwelijksvoorbereiding – het komt allemaal ter sprake. De paus schetst het ideaal van een begrijpende en barmhartige kerk, waarin ook plaats moet zijn voor gelovigen die niet leven volgens het ideaal van die kerk. Niet de kerkelijke dogma’s, maar het individuele geweten van de gelovige moet de leidraad zijn voor de houding van de katholieke kerk. Daarom vraagt de paus een andere houding van pastores: ‘We zijn beroepen om het geweten van mensen te vormen, niet om dat te vervangen. Doel moet zijn om mensen welkom te heten, niet om ze uit te sluiten. Ons onderwijs over huwelijk en gezin moet geïnspireerd en omgevormd worden door een boodschap van liefde en tederheid; anders wordt het niet meer dan de verdediging van een droge en levenloze leer.’
Je zou het document van paus Franciscus kunnen zien als een drieluik, bestaande uit de volgende elementen: onderscheiding, geleidelijkheid en barmhartigheid. Het middenpaneel bevat de onderscheiding, een woord afkomstig uit de spirituele traditie van de jezuïeten. Die onderscheiding leer je meer vanuit de praktijk dan vanuit boeken. Het is een meer persoonlijke en spirituele vorm van inzicht, die een gevoel voor het handelen van de Geest ontwikkelt. Het gaat er dus niet om om rigide categorieën toe te passen. De onderwijzende Kerk moet dus een stapje terug doen om ademruimte te scheppen aan een individuele persoon, zodat deze zijn of haar onderscheiding kan doen.
Het ene zijluik stelt, dat de morele ontwikkeling een proces is dat geleidelijk verloopt, stap voor stap. Het vraagt om een geduldig realisme bij opvoeders en pastores. Het andere zijluik is de barmhartigheid, zoals bijvoorbeeld duidelijk wordt uit de parabel van de barmhartige Samaritaan. In dit kader stelt paus Franciscus, overigens niet voor het eerst, dat de biechtstoel geen folterkamer mag zijn, maar juist een ontmoeting met de barmhartige Heer. En ook dat de eucharistie niet een prijs is voor de volmaakte mensen, maar een krachtig medicijn en voedsel voor de zwakken. Of om het anders te zeggen: paus Franciscus benadert de moeilijke kwesties die de Kerk in de huidige wereld tegenkomt als volgt: tegelijkertijd is hij trouw aan de traditie, eerlijk en realistisch tegenover de huidige situatie, en geeft hij een antwoord vol verfrissende creativiteit.
Samengevat: paus Franciscus verandert de traditionele leer van de Kerk betreffende huwelijk en gezin niet, maar schakelt over van wet naar deugd, dat wil zeggen dat liefde altijd op de eerste plaats hoort te staan. Een mooi voorbeeld is, dat hij op Witte Donderdag de voeten waste van een moslim meisje. Als we niet meer zouden weten of we iets wel of niet zouden mogen, moeten we dat beeld voor ogen hebben. We zouden ook in alle rust het loflied op de liefde kunnen overwegen, dat de apostel Paulus toestuurde aan de problematische christenen in Korinte (1 Kor. 13). ‘Al spreek ik de talen van mensen en engelen, zonder liefde ben ik niets.’ Zoals God ieder van u zonder ophouden liefheeft, houd zo van je partner, je kinderen, je ouders, je vriend, je vriendin, en verder van iedereen die alleen en onbeschut is.
Archief preken