Parochie De Vier Evangelisten Amsterdam 
 
 
 

31e zondag door het jaar

Viering: 31e zondag door het jaar

Lezingen:

  • Wijsheid 11,23-12,2
  • Lucas 19,1-10

Geschreven door: Pater Paul Begheyn SJ

Toen ik ontdekte, dat het evangelie van vandaag gaat over de ontmoeting van Jezus met Zacheüs, moest ik meteen denken aan een boek dat ik vorig jaar met groot genoegen en veel bewondering las. Het werd geschreven door de Tsjech Tomáš Halík, die zich tijdens de communistische bezetting van zijn land in het geheim liet wijden, en elf jaar als priester ondergronds leefde. Hij noemde zijn boek Geduld met God. Twijfel als brug tussen geloven en niet-geloven (Zoetermeer, Boekencentrum, 22015). Wat een fascinerende titel en ondertitel! Daar zou je hele tijd over kunnen mediteren, want wie heeft er ooit aan gedacht dat twijfel een brug kan slaan? Twijfel klinkt eerder als een zwaktebod. Toen ik het boek destijds opensloeg, las ik op de eerste bladzijde een spreuk van de Egyptisch-Koptische leraar Adel Bestavros (1924-2005), die me sprakeloos maakte en ontroerde: ‘Geduld met anderen is liefde, geduld met jezelf is hoop, geduld met God is geloof.’ Toen was ik helemaal verkocht voor dit boek.
Tomáš Halík schrijft over vele zaken, waar ik mee zit, en velen van u waarschijnlijk ook. Hoe moet en kan ik verder in een wereld, waarin mijn geloof steeds minder van belang lijkt? Doet het er eigenlijk iets toe of ik nog wat zeg, of iets zichtbaar maak van het geheime en soms openlijke samengaan van God en mens? In de allernaaste omgeving van mijn medebroeders kan ik nog wel eens van gedachten wisselen over wie God voor mij is, maar verder? Geloof en kerk lijken haast verdampt, verdwenen, belachelijk en onbeduidend gemaakt. Ik voel me verlamd door een minister-president die ‘pleur op’ roept tegen landgenoten, en een groeiend aantal politici dat het belangrijker vindt om over Zwarte Piet te praten, dan met eerbied maatregelen te nemen voor de ouden en zwakken in onze samenleving.
Waarom zou je in dergelijke omstandigheden je druk maken over God en godsdienst? Velen, onder wie ik zelf, voelen zich vaak meer op hun gemak in de kantlijn, in de stilte, en in de schaduw. Op die manier lijken we heel erg op Zacheüs, die zich verborgen hield tussen de blaren van de vijgenboom. Ongezien kon hij zo observeren wat er in zijn wereld gebeurde. Maar het bijzondere van zijn levensverhaal is dat hij gezien wordt door Jezus, en daardoor uit zijn isolement komt, en in helder licht wordt geplaatst. Dat is toch wel een van de essentiële kenmerken van ons geloof, dat wij in het licht worden geplaatst. Meer dan eens is dat het wonder, dat Jezus verricht. Tomáš Halík wijdt er een heel hoofdstuk aan onder de titel: ‘Zalig zij die op afstand staan’. Daarin zet hij uiteen dat Jezus gewoonlijk een positieve rol toedicht aan leden van gehate groepen, zoals de Samaritanen, de verachte tollenaars, de hoeren en andere zondaars. Jezus wijdde zich aan melaatsen, gehandicapten, en anderen die uit de samenleving verstoten waren. Het is het hoofdkenmerk van het pastoraat van onze paus Franciscus. Wie op dat spoor zit, heeft het niet gemakkelijk. Maar zoals de hedendaagse Sloveense socioloog Slavoj Žižek onlangs schreef: ‘De authentieke erfenis van het christendom is te waardevol om in handen van fundamentalistische halvegaren te laten.’ De kwestie is niet of wij in God geloven, maar de hoofdzaak is, dat God in jou gelooft, schrijft Tomáš Halík aan het eind van zijn boek.
Daartoe zullen we onze angst moeten afleggen om te blijven kiezen voor wat opbouwt en verbindt. We moeten de leugenaars en de autoritaire machthebbers aan de kaak blijven stellen, door tegenover hun liefdeloze en arrogante gedrag onze barmhartigheid te plaatsen. We moeten niet moe worden om de farizeeën te ontmaskeren, waar ze ook zitten, en wie ze ook zijn, van hoog tot laag. Of om het met de woorden van de Amerikaanse monnik Thomas Merton (1915-1968) te zeggen, die vlak voor zijn plotselinge dood aan iemand toevertrouwde: ‘Wat men vandaag van ons wil, is niet zozeer spreken over Christus, maar hem in ons laten leven, zodat de mensen hem kunnen vinden, door te voelen dat hij in ons leeft.’
Wat werkt bindend in de wereld, en dus ook in de Kerk?, heb ik me vaak afgevraagd. Ineens moest ik denken aan Heel Holland bakt. Drie miljoen mensen hebben daar naar gekeken, en velen onder u ook, neem ik aan. Wat leert ons dat programma? Een heleboel. De vreugde van het bezig zijn. Het volledig gebrek aan haat en nijd. De begeleiding van bemoedigende juryleden. Het volgen van de culinaire regels, opdat de boel niet schift of inzakt. Maar vooral het plezier van het creatief zijn. En natuurlijk telkens het eindresultaat. Als we een dergelijke houding in onze Kerk zouden kunnen laten zien, is het afgelopen met het gezeur, gekanker en gekleineer. Of om nog eenmaal het woord te geven aan Tomáš Halík: ‘In het geloof gaat het niet om problemen, maar om een mysterie, dus moeten we nooit de weg van het zoeken en vragen verlaten. Naar Zacheüs toegaan betekent van probleem naar mysterie gaan, van ogenschijnlijk definitieve antwoorden terug gaan naar oneindige vragen.’ Hier kunnen we het weer mee doen voor de komende tijd. Amen.
Archief preken