Parochie De Vier Evangelisten Amsterdam 
 
 
 

Stemming

Viering: Vierde zondag door het jaar

Lezing:

  • Mattheus 5,1-12a

Geschreven door: Paul Begheyn SJ

Onze huidige stemming (in de dubbele betekenis van het woord) wordt in hoge mate bepaald door wat er negen dagen geleden is gebeurd. Toen werd Donald Trump, kleinzoon van Duitse immigranten, de 45e president van de Verenigde Staten. Zijn gebrek aan beschaving, zijn minachting voor vrouwen en immigranten, zijn scheldpartijen en ander kwalijk gedrag, bleken voor de meerderheid van de Amerikaanse bevolking geen enkele reden om niet op hem te stemmen. Op dezelfde dag nog stuurde paus Franciscus hem een boodschap, waaraan ik de volgende zinnen ontleen: ‘In een tijd waarin onze menselijke familie overvallen wordt door ernstige sociale crises, die om vooruitziende en eensgezinde politieke antwoorden vragen, bid ik dat uw beslissingen geleid zullen worden door de rijke spirituele en ethische waarden, die de geschiedenis van het Amerikaanse volk en de toewijding van uw natie aan menselijke waardigheid en vrijheid wereldwijd hebben gevormd. Moge Amerika’s kaliber onder uw leiding bovenal worden afgemeten aan zijn zorg voor de armen, de verschoppelingen en mensen in nood die, zoals Lazarus, voor onze deur staan.’
Gezien de beslissingen die Trump terstond na zijn inauguratie nam, en gezien de pertinente leugens, waarmee hij de waarheid verdacht maakte en trachtte uit te schakelen, lijkt het erop dat de boodschap van de paus door de president volledig werd genegeerd. Niet voor niets liet paus Franciscus zich duidelijk horen in een interview, dat hij rond dezelfde tijd gaf aan de Spaanse krant El Pais. Dat interview was ook bestemd was voor de Europese populistische leiders, die in Koblenz waren bijeengekomen. De woorden van de paus liegen er niet om, en dienen wij goed ter harte te nemen. ‘Europeanen moeten oppassen dat ze niet opnieuw achter populisten als Hitler aanlopen. Zij moeten niet dezelfde fouten maken als in de jaren dertig, toen ze ‘redders’ kozen om een economische en politieke crisis op te lossen, maar er oorlog voor terugkregen. Crisis leidt tot angst en onrust. Het duidelijkste voorbeeld van Europees populisme is Duitsland in 1933. Een volk dat in een crisis gedompeld was en zocht naar haar identiteit, tot er een charismatische leider kwam die beloofde haar identiteit terug te geven. We weten allemaal wat er daarna gebeurde. Hitler stal de macht niet, zijn volk stemde op hem en daarna verwoestte hij zijn volk. Dat is het risico. In tijden van crisis ontbreekt het ons aan beoordelingsvermogen. Dat is een voortdurende herinnering voor mij. Dat is waarom ik altijd zeg: praat met elkaar.’
Om aan te sluiten bij het evangelie van vandaag over de zaligsprekingen, zouden we kunnen zeggen:
Onzalig zij, die een God kiezen, die niet van mensen houdt, maar doem en verderf over de wereld uitstort.
Onzalig zij, die met behulp van leugens en eenzijdige visies mensen meelokken en de dood injagen.
Onzalig zij, die kiezen voor macht en het grote geld, en tegelijkertijd de aarde vernietigen.
Onzalig zij, die zondebokken zoeken om eigen falen te verbloemen.
Onzalig zij, die hun hart en huis gesloten houden voor de armen en vluchtelingen.
Onzalig zij ... we kunnen deze reeks moeiteloos aanvullen. Maar laten we nu kijken naar de acht zaligsprekingen, zoals die in het evangelie volgens Matteüs worden geformuleerd. Het woord ‘zalig’ klinkt misschien wat weeïg en klef, maar het is een essentieel woord in de Bergrede, die beschouwd wordt als de grondwet van het evangelie. Dat mensen zalig worden genoemd, betekent niet dat zij automatisch gezegend zijn. Dat mensen zalig worden genoemd, is geen levenswijsheid over het welzijn van hun leefsituatie. Dat mensen zalig worden genoemd, wil niet zeggen dat zij opgeroepen worden tot een soort wettische vroomheid. Dat mensen zalig worden genoemd, betekent dat aan hen het heil in de eindtijd wordt aangekondigd. Die belofte is dus bestemd voor mensen, die in alle eenvoud voor God staan.
Keer op keer klinkt het woord ‘zalig’ in de Bijbel, 68 maal in het Oude Testament, en 45 maal in het Nieuwe Testament. Voor Bijbelvertalers is het een woord dat niet gemakkelijk te vatten is. In nieuwe Nederlandse vertalingen lezen we in plaats van ‘zalig’: ‘Goed eraan toe’ en ‘Gelukkig’. In een recente Engelse vertaling staat er ‘Congratulations’: ‘Felicitaties, proficiat.’
Ik besluit met de vertaling uit de drie jaar geleden verschenen Bijbel in Gewone Taal:
Het echte geluk is voor mensen die weten dat ze God nodig hebben. Want voor hen is Gods nieuwe wereld.
Het echte geluk is voor mensen die verdriet hebben. Want God zal hen troosten.
Het echte geluk is voor mensen die vriendelijk zijn. Want aan hen zal God de aarde geven.
Het echte geluk is voor mensen die doen wat God wil, en die dat het allerbelangrijkste vinden. Want God zal hun moeite belonen.
Het echte geluk is voor mensen die goed zijn voor anderen. Want God zal goed zijn voor hen.
Het echte geluk is voor mensen die eerlijk zijn. Want zij zullen God zien.
Het echte geluk is voor mensen die vrede sluiten. Want zij zullen kinderen van God genoemd worden.
Het echte geluk is voor mensen die lijden omdat ze doen wat God wil. Want voor hen is Gods nieuwe wereld.
Het echte geluk is voor jullie. Jullie zullen het moeilijk hebben omdat je bij mij hoort. Misschien schelden de mensen je uit, of willen ze je gevangennemen. Misschien vertellen ze allerlei leugens over je. Als dat gebeurt, moet je blij zijn en vrolijk. Want jullie krijgen een grote beloning in de hemel.
Archief preken