Parochie De Vier Evangelisten Amsterdam 
 
 
 

5 jaar franciscus

Viering: 5e zondag van de Veertigdagentijd

Lezing:

  • Johannes 12, 20-33

Geschreven door: Paul Begheyn SJ

Weet u nog wat er vijf jaar geleden gebeurde? Om precies te zijn, op 13 maart 2013? Op het eind van die middag klonken er op het Sint Pietersplein in Rome twee woorden, die sindsdien het leven en het aanzien van onze Kerk hebben veranderd en voorgoed bepaald. ‘Buona sera’, sprak de net gekozen Jorge Mario Bergoglio vanaf het balkon. Hij was de eerste paus uit Zuid-Amerika, een immigrant nog wel, en ook de eerste paus uit de jezuïetenorde, die van begin af aan (1540) geen hoge kerkelijke functie voor haar leden wenste wegens het gevaar van corruptie. Hij koos de naam van Franciscus. Ofschoon hij letterlijk hoog boven de mensen stond, liet hij met die woorden weten dat hij met hart en ziel in hun midden wilde zijn. Daarom vroeg hij de mensen voor hem te bidden.
Met de keuze voor deze paus kwam een einde aan de ijstijd, die begon met Paulus VI, die Joannes XXIII opvolgde, en de Kerk opzadelde met de encycliek Humanae Vitae in 1968, die aan het eigen geweten van de katholieken geen ruimte gaf op het gebied van seksualiteit. Joannes Paulus I, de paus met de glimlach, volgde hem op, maar overleed al na een maand. Toen kwam de autoritaire Poolse Joannes Paulus II, die de Kerk naar zijn hand wilde zetten via het benoemen van ongeschikte bisschoppen. Hem volgde op de Duitse herder Benedictus XVI, de kamergeleerde, die weinig pastorale ervaring bleek te bezitten.
Velen van ons kennen nog goed de vroegste daden en uitspraken van paus Franciscus: ‘Ik zie de Kerk als een veldhospitaal na de veldslag’; ‘Muren lossen niets op. We moeten bruggen bouwen’; ‘Ik stel het op prijs als iemand tegen mij zegt dat hij het niet met mij eens is; dat is ware medewerker’; ‘Om trouw te zijn, om creatief te zijn, moeten we in staat zijn om te veranderen’. Ziet u nog op de televisie de beelden van zijn eerste reis, naar Lampedusa, dat eilandje in de Middellandse Zee, waar zoveel vluchtelingen aanspoelen? Met hen wilde Paus Franciscus zijn solidariteit tonen, terwijl hij tegelijkertijd de wereld beschuldigde van een ‘globalisering van de onverschilligheid’. En zijn meest recente uitspraak dateert van een week geleden: ‘Het christendom biedt geen gemakkelijke troost, het is geen binnendoorweggetje, maar vraagt om geloof en een gezond moreel leven dat het kwaad, egoïsme en corruptie afwijst.’ Geen wonder dat de paus door deze positieve benadering van de wereld en de uitdaging aan iedere mens, van welke natie of welk geloof ook, 44.9 miljoen volgelingen heeft op twitter.
De kardinalen waren in de lente van 2013 het conclaaf ingegaan met het voornemen een paus te kiezen, die allereerst binnenshuis orde op zaken moest stellen. De nieuwe paus riep daartoe een raad van kardinalen in het leven, afkomstig van alle werelddelen, en kondigde twee gezinssynodes aan . Hij zette zich in voor vrede in het Midden-Oosten (hij herdacht de Amsterdamse jezuïet Frans van der Lugt, die in 2014 vermoord werd in Homs), en had als eerste paus een ontmoeting met de Russisch-orthodoxe patriarch. Barmhartigheid was de rode draad die door zijn verkondiging en pastorale praktijk liep.
Maar deze ‘knuffelpaus’, zoals het dagblad Trouw hem afgelopen dinsdag betitelde, begon in toenemende mate ook weerstand op te troepen. Hij werd ‘Franciscus tussen de wolven’, zoals een recent Italiaans boek hem typeerde. Steeds venijniger werden de aanvallen van allerlei mensen. Een groep kardinalen stuurde hem een brief met punten van meningsverschil, in feite een aanklacht tegen zijn beleid. Zij vonden dat hij verdeeldheid zaait. Paus Franciscus gaf hun geen antwoord. ‘Met mijn tegenstanders ga ik niet in discussie, ik bid voor hen.’
Ik ben een grote fan van deze paus, niet omdat hij mijn medebroeder is, maar omdat hij consequent durft te zijn in het positieve. Maar zoals bij iedere goede vriend het geval is, heeft hij ook enkele trekjes waaraan ik me erger. Laat ik er twee noemen. Ik heb moeite met zijn Mariadevotie, die hoort bij zijn Zuid-Amerikaanse spiritualiteit. Onlangs heeft hij weer een nieuw Mariafeest ingesteld: Maria, Moeder van de Kerk. Ik dacht dat we wel voldoende Mariafeesten hadden. Een ander element waaraan ik me erger is zijn niet af te remmen zalig- of heiligverklaring van recente pausen. In mijn ogen is er maar één paus die de titel van heilige verdient, en dat is paus Joannes XXIII. Op de anderen is teveel aan te merken.
Graag wil ik mijn overweging van vandaag, die niets anders is als een reflectie op onze kerkgeschiedenis, besluiten met een kort fragment uit zijn eerste apostolische brief Evangelii Gaudium (De vreugde van het evangelie) van 2013: ‘Het evangelie nodigt ons steeds weer uit om het risico te nemen van een persoonlijke ontmoeting met de ander, zijn gezicht te zien, zijn fysieke aanwezigheid te ervaren, de ander, die een beroep op ons doet met zijn pijn en zijn vragen, met vreugde, die ons aansteekt in een blijvend fysiek contact. Door mens te worden heeft de Zoon van God ons uitgenodigd tot de revolutie van de tederheid.’ (88).
Preek nummer 1 2 3 4 5 Archief preken