Parochie De Vier Evangelisten Amsterdam 
 
 
 

Marcus deel 3

Wetenswaardigheden over de evangelist Marcus

De Katholieke Kerk en de Oosters-Orthodoxe kerken vieren het
liturgisch feest van Sint Marcus op 25 april, zijn sterfdag.
De Koptisch-Orthodoxe kerk viert het feest van zijn Martelaarschap
op 8 mei.

De vermoedelijke relieken van de evangelist werden in 828 door
2 Venetiaanse kooplieden vanuit Alexandrië overgebracht naar
Venetië. De huidige basiliek, die dateert uit 1060, is om de overblijfselen
heen gebouwd. Sinds 828 is Sint Marcus de schutspatroon van Venetië.

Het symbool van Marcus is de leeuw. Het Evangelie begint met
de verkondiging van Johannus de Doper in de woestijn bij de wilde
dieren, vandaar. Het is deze leeuw die ook op het wapen van de stad
Venetië staat en de wapens van de Pausen die voor hun verkiezing
patriarch van Venetië waren (de pausen Pius X, Johannus XXIII en
Johannus Paulus I). Meestal houdt de leeuw een schild vast met de
tekst ‘ PAX TIBI MARCE EVANGELISTA MEUS
(Vrede zij U, Marcus mijn Evangelist).

Sint Marcus is niet alleen de patroon van Venetië, maar ook van
het middeleeuwse kloostereiland Reichenau in Zuid-Duitsland.
Tevens is hij onder meer de patroon van notarissen, juristen,
schrijvers, bouwvakkers, metselaars, glaszetters, glasblazers,
schilders, mandenmakers en gevangenen.

Tot slot: ook in weerspreuken van 25 april komt Sint Marcus voor.
Hieronder volgen er enige:

Met Sint Marcus regen
Op het fruit rust dan geen zegen

Als de kikker voor Sint Marcus kwaakt
Blijft hij niet lang bespraakt

Tussen Joris- en Marcusdag
Zit een winterslag

Tussen Marcus en Sjors (Sint George)
Een mooie dag met onweer fors

Heeft Sint Marcus geen zon
Geen boom die noten won

Als het regent met Sint-Mark
Liggen de krieken in het park.
 

Marcus deel 2

Deel 2: Het evangelie
Vorm en achtergrond
Dit is het tweede evangelie in het Nieuwe Testament en waarschijnlijk
het oudste. Het is in elk geval het meest beknopte. Aangenomen wordt
dat Marcus zijn evangelie grotendeels heeft gebaseerd op de overlevering
door Petrus, in de tijd dat hij Rome zijn metgezel was. Verder kan uit de
beknoptheid van de tekst worden afgeleid dat deze aansluit op de wijze
waarop de berichten mondeling, in vaste bewoordingen, in de oudste
christengemeenschappen zijn doorgegeven.

Opvallend is dat Marcus vooral vertelt over de woorden en daden van
Jezus. Het geboorteverhaal en een geslachtsregister ontbreken, in
tegenstelling tot bijvoorbeeld het evangelie volgens Matteüs. Waarschijnlijk
heeft dit te maken met de doelgroep: de christenen in Rome die uit het
heidendom afkomstig waren en die onbekend waren met de Joodse tradities.

Het evangelie bestaat uit een groot aantal korte, losse verhalen. Hiervoor
zijn verschillende verklaringen. Het kan zijn dat een aantal overleveringen
werd samengevoegd tot één evangelie. Anderzijds heeft deze structuur de
opzet om de tekst geschikt te maken om voor te lezen. De juiste
chronologische volgorde was destijds van minder belang. De kracht van
dit evangelie ligtin de sterke beeldende kracht ervan.

Marcus geeft gedetailleerder dan andere evangelisten een beschrijving van
woorden, plaatsen, gebaren, personen, aantallen, plaatsen en tijden. En de
stijlfiguur van de herhaling wordt veel toegepast. Het evangelie bevat
bijvoorbeeld drie aankondigingen van het lijden, twee wonderbaarlijke
spijzigingen, twee genezingen van blinden en drie samenvattingen van
Jezus' activiteiten.

De zinsnede ‘En terstond’ komt in dit evangelie bijna veertig keer voor.
In het veel langere evangelie volgens Lucas komt de uitdrukking slechts
vier maal voor, bij Johannes zeven maal. In modernere vertalingen wordt
deze zinsnede meestal weergegeven als ‘en dadelijk’, ‘aanstonds’ of ‘en
direct’.

Jezus
Jezus zelf wordt afgeschilderd als iemand met een bijzonder gezag, maar
ook als iemand die heel menselijk is. Hij wordt boos en bedroefd (3:5),
heeft honger (11:12), slaapt wanneer hij moe is (4:38) en houdt van
kinderen (10:16).
Zijn gezag komt tot uiting in de wijze waarop Marcus hem laat spreken en
gedragen. Dit is zoals je van een Zoon van God mag verwachten.
Tegelijkertijd realiseert niemand wie hij is.
Pas halverwege krijgen de leerlingen in de gaten dat Jezus de Messias is,
maar ze kunnen nog niet geloven dat Hij zal moeten lijden. Jezus kondigt
een paar keer zijn lijden en sterven aan maar de leerlingen begrijpen het
niet (bijvoorbeeld 8:31-33, 9:30-32, 10:33).
Tegelijkertijd lijkt het erop dat Marcus een paar maal probeert te verbergen
dat Jezus de Messias is (1:44; 3:12; 8:30). Dit laatste onderscheidt het
Marcus evangelie van de andere.

Marcus schrijft uitvoeriger dan de andere evangelisten over het lijden en
sterven van Jezus. Ongeveer 1/3 van zijn evangelie gaat hierover. De
opstanding uit de dood komt daarentegen slechts kort aan bod. En hiermee
eindigt het evangelie dan ook erg abrupt.
Aan dit korte slot van het evangelie is later een ander einde toegevoegd,
waarin de verschijningen van Jezus na zijn dood worden vermeld en het
verspreiden van de boodschap.
 

Marcus deel 1

Historische achtergronden van de
evangelist Marcus
Marcus wordt ook Johannes Marcus
genoemd (Handelingen 12:12). Johannes
(Hebreeuws voor ‘de door God begenadigde’)
is zijn Joodse en Marcus (toegewijd aan
Mars) zijn Romeinse naam. Die dubbele naam
kwam wel vaker voor bij Joden in het
Romeinse rijk.
Hij is, waarschijnlijk 3 jaar na Jezus, geboren
in Cyrene in Pentapolis, gelegen in Lybië,
westelijk van de grens met Egypte. Korte tijd
hierna verhuisde hij met zijn ouders,
Aristopolos en Maria, naar Kanaän in Galilea.
Enige tijd later stierf zijn vader. Toch kreeg
Marcus een goede opleiding en studeerde
recht en klassieken.

Zijn moeder was een volgeling van Jezus en
had een groot huis in Jeruzalem waar de
apostelen regelmatig samen kwamen. Uit de
tekst van Handelingen 12:12 wordt afgeleid
dat hij hen hier regelmatig heeft ontmoet:
als Petrus uit de gevangenis wordt bevrijd,
gaat hij naar het huis van Maria, de moeder
van Johannes, die ook Marcus wordt
genoemd.
Maar misschien kende hij Petrus al eerder,
uit de hof van Getsemané. Marcus maakt in
zijn evangelie namelijk melding van een jonge
man, die, nadat Jezus was gearresteerd,
nog bij Hem wilde blijven. Toen men Hem
wilde arresteren, maakte hij zich echter uit de
voeten (Marcus 14:51). Aangenomen wordt
dat hij zelf die jongeman was.

Na de dood en de wederopstanding van Jezus
trekken de apostelen de wereld in om het
evangelie te verspreiden. Met zijn neef, de
apostel Barnabas en de apostel Paulus maakt
Marcus een zendingsreis naar Cyprus. De
evangelist Lucas geeft aan dat hij is
meegegaan als helper. Het Griekse equivalent
voor helper is notulist en schrijver. Toen
Paulus en Barnabas terug keerden naar
Klein-Azië en daar het evangelie verder
wilden verkondigen, trok Marcus weer
terug naar Jeruzalem (Handelingen 13:13).
Sommige bronnen suggereren dat hij heimwee
had, maar dat is gissen.

In de jaren 50 en 60 van de eerste eeuw
treffen we Marcus aan in Rome samen met
Petrus en ook Paulus.
Marcus heeft in Rome veel samengewerkt
met Petrus. Deze noemde hem zelfs zijn zoon
(1 Petrus 5:13). Marcus fungeerde niet alleen
als tolk van de apostel, maar ook als zijn
vertolker.

Na de grote brand van Rome in het jaar 64
worden de christenen vervolgd door Keizer
Nero. Uiteindelijk verlaat ook Marcus Rome
en gaat in het jaar 65 naar Alexandrië. Daar
heeft hij het evangelie verder verkondigd.
Hij zou zelfs de stichter zijn geweest van de
christelijke gemeente aldaar. Op grond
hiervan beschouwen de Kopten hem als hun
eerste Paus.
De vraag is echter of dit juist is. Alexandrië
was toen al een wereldstad. Het christendom
aldaar is waarschijnlijk van vroeger datum.
Apollos uit Alexandrië, een handelaar was
reeds eerder tot het christendom gekomen
(Handelingen 18: 24-26) en sprak daarover
al in Alexandrië. Waarschijnlijker is dat er al een 
vroege kopie van het evangelie van
Marcus – verzonden uit Rome – in Alexandrië
was aangekomen, waardoor men Marcus
als stichter van de christelijke gemeenschap
aldaar ziet.
Aangenomen wordt dat Marcus daar in het
jaar 68 is gestorven en begraven. Volgens
sommige bronnen zou hij door heidenen
zijn vermoord.
 
Pagina's in deze sectie:

Archief:  Artikelen eerder op deze pagina gepubliceerd